Poprzednia

ⓘ Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska – jedna z pierwszych studentek na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, artystka malarka, graficzka, kustoszka Muzeum Narodo ..




Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska
                                     

ⓘ Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska

Maria Stanisława Gutkowska-Rychlewska – jedna z pierwszych studentek na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, artystka malarka, graficzka, kustoszka Muzeum Narodowego w Krakowie, autorka podstawowego podręcznika z kostiumologii Historia ubioru.

                                     

1. Życiorys

Jej matką była Stanisława Julia z Peszkowskich, ojcem Roman Radosław Gutkowski. Maria urodziła się jako trzecie dziecko Gutkowskich, miała dwóch starszych braci Tadeusza i Romana.

W latach 1909-1917 uczyła się w Gimnazjum Żeńskim im. Królowej Jadwigi w Krakowie. Po zdaniu matury zapisała się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Studiowała w latach 1917-1922 w charakterze słuchaczki zwyczajnej, historię sztuki, archeologię klasyczną i filozofię ścisłą. Jej praca doktorska miała tytuł: Jan Nepomucen Głowacki 1802-1847. Promotorem pracy był prof. Jerzy Mycielski. W swojej opinii na temat jej pracy napisał:

Promocja na dr filozofii historia sztuki odbyła się 7 grudnia 1923 r. przy obecności prorektora prof. Władysława Natansona, dziekana prof. Karola Estreichera oraz promotora prof. Jerzego Mycielskiego.

W czasie trwania studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1919 Maria zapisała się na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Wybrała pracownię Ignacego Pieńkowskiego. Studiowała tam przez osiem semestrów z przerwami w latach 1919-1924. Potem była jeszcze w pracowni prof. Wojciecha Weissa przez trzy semestry w latach 1924-1926, później Jana Wojnarowskiego dwa semestry 1926-1927. W roku 1926 jako stypendystka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie wyjechała na siedem miesięcy do Francji i Włoch, żeby tam studiować w muzeach i bibliotekach. 26 czerwca 1927 otrzymała świadectwo ukończenia Akademii Sztuk Pięknych szkoły Specjalnej Grafiki. Otrzymała ocenę celującą. Od 1926 roku zaczęła brać udział w wystawach, gdzie pokazywała grafiki.

W maju 1928 r. doroczne zgromadzenie członków Polskiej Akademii Umiejętności przyznało Marii nagrodę im. Feliksa Jasieńskiego i Witolda Łozińskiego w dziedzinie grafiki za mezzotintę Wnętrze kościoła św. Marka w Wenecji. Informacja pojawiła się w Kalendarzu Ilustrowanym Kuryera Codziennego na Rok 1929. Na stronie umieszczono fotografie laureatów Polskiej Akademii Umiejętności w r. 1928 – czterech mężczyzn i Marii.

W 1927 zaczęła pracować w Państwowej Szkole Zawodowej Żeńskiej w Krakowie przy ul. Syrokomli jako nauczycielka rysunku, kostiumologii i historii przemysłu artystycznego. Pracowała tam z przerwą do 1945 r. Historia szkoły sięga 1882, kiedy to założono kursy robót ręcznych kobiecych przy Miejskiej Szkole Wydziałowej im. św. Scholastyki. Potem kursy zostały zamienione w Szkołę Praktycznych Robót Kobiecych przy Szkole Wydziałowej Żeńskiej. Szkoła miała przygotowywać kobiety do potrzeb życia codziennego. Szkoła okazała się bardzo popularna.

                                     

2. Historia ubioru

Pracując w szkole zauważyła, że nie ma odpowiedniego podręcznika z historii ubrania. Postanowiła zmienić tę sytuację. Z myślą o tym w latach 1930-1933 jeździła do bibliotek i zbiorów Berlina, Paryża, Brukseli i Pragi, żeby studiować historię ubrań. W 1932 r. ukazał się podręcznik kostiumologii dla szkół zawodowych i teatru. Wspomniana publikacja to Historia ubiorów, która w 1968 r. doczekała się drugiego, rozszerzonego tekstowo i ilustracyjnie wydania. Pozycja do dzisiaj jest aktualna i uznawana za najważniejszą polską publikację kostiumologiczną. Stanowi podstawową lekturę zainteresowanych tematem. Obejmuje historię strojów od starożytnego Egiptu po wielką rewolucję przemysłową. Zawiera również specjalny dodatek ANEKS z wykrojami ubrań z różnych epok od XVI do XIX w. na końcu Słownik nazw ubiorów, tkanin i akcesoriów ubioru. W tekst wplecione są ilustracje oraz biało-czarne fotografie będące doskonałym wizualnym uzupełnieniem. Ilustracje odręczne wykonane przez Marię były przerysowane z różnych dzieł sztuki. Aby poznać historię ubioru Maria studiowała malarstwo świeckie i sakralne, rzeźby, płaskorzeźby, grafikę, ilustracje książkowe i ryciny żurnalowe. Analizowała również dodatki, fryzury czy obuwie.

Była badaczką, która położyła podwaliny pod naukowe podejście do kostiumologii.

                                     

3. Praca w Muzeum Narodowym w Krakowie

W 1951 r. zatrudniła się w bibliotece dawnego Muzeum Przemysłowego, które było już włączone do Muzeum Narodowego w Krakowie. Opracowała tam katalog w dziale ornamentyki i zrekonstruowała dzieła z zakresu historii sztuki. Pod koniec roku 1951 została przeniesiona do Działu Przemysłu Artystycznego w Muzeum Narodowym. Zajęła się tkaninami jedwabnymi i ubiorem, a potem objęła kierownicze stanowisko w pracowni konserwacji tkanin i działu tkanin i ubiorów. Od 1952 roku pracowała jako asystentka w dziale rzemiosła artystycznego i kultury materialnej – ubiory. We wrześniu 1952 Maria objęła stanowisko kierowniczki pracowni Konserwacji tkanin. W pracowni konserwacji drogą eksperymentów razem z personelem pracowni opracowała ulepszoną metodę odczyszczania i zabezpieczania okazów bez użycia środków chemicznych. Tą metodą zostały np. odczyszczone wszystkie tkaniny z Domu Matejki.

W 1953 r. razem z inną jedną z pierwszych studentek krakowskiej ASP Ireną Bojarską-Czarnotą urządziły wystawę pt. Ubiory w dawnych wiekach jako wytwór sztuki i rękodzieła. Pierwszą w Polsce wystawę kostiumów historycznych o tak dużym zakresie. W 1954 Dyrektor Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu doc. dr Jerzy Szablowski wystawił opinię pracy naukowej Marii:

Na początku 1956 Maria otrzymała tytuł docentki i stanowisko kustoszki muzeum. Od 1958 pracowała równolegle w Dziale Przemysłu Artystycznego w Zbiorach Czartoryskich, jednak zrezygnowała z tej pracy w 1964, ponieważ trudno było pogodzić pracę w dwóch miejscach. We wrześniu 1963 otrzymała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za pracę zawodową i naukową. W 1970 przeszła na emeryturę. Na odchodne dostała podziękowanie:

Mężem Marii był jedenaście lat od niej starszy Włodzimierz Rychlewski, inżynier budowlany, który pracował nad budową Nowej Huty. Nie miała dzieci.

Maria Gutkowska-Rychlewska zmarła 24 września 1991 r. w Krakowie. Została pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.



                                     

4. Publikacje

  • M. Gutkowska-Rychlewska, Ubiory w Ołtarzu Mariackim Wita Stwosza na tle zabytków w. XV, Kraków 1935
  • M. Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów, Lwów-Warszawa, t. 1-2, 1932.